Nuri can Yeniyol, Istanbul.
T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fanan bu \u00fcz\u00fcc\u00fc olaylar hepimizi derinden sars\u0131yor. Bir yap\u0131mc\u0131 ve senarist perspektifiyle bakt\u0131\u011f\u0131mda, yarat\u0131c\u0131 eme\u011fin g\u00fcnah ke\u00e7isi ilan edilmesine kar\u015f\u0131 duyulan rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok iyi anl\u0131yorum. Sanat\u0131n hayat\u0131 m\u0131 taklit etti\u011fi, yoksa hayat\u0131n m\u0131 sanat\u0131 taklit etti\u011fi tart\u0131\u015fmas\u0131 T\u00fcrkiye\u2019de hi\u00e7 bitmedi; ancak toplumsal \u015fiddeti yaln\u0131zca ekrandaki kurguya indirgemek, buzda\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcnmeyen k\u0131sm\u0131n\u0131 g\u00f6rmezden gelmek olur.<\/p>
Son g\u00fcnlerde okullarda ya\u015fanan \u015fiddet olaylar\u0131, T\u00fcrkiye\u2019nin kanayan bir yaras\u0131n\u0131 yeniden g\u00fcndeme getirdi. Ancak her trajedinin ard\u0131ndan oldu\u011fu gibi, \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretmek yerine su\u00e7lu ilan etmekte yine \u00e7ok aceleci davran\u0131yoruz. Hedef tahtas\u0131na oturtulan ilk isim ise sinema ve dizi sekt\u00f6r\u00fc oluyor. Peki, mafya dizileri yay\u0131ndan kalk\u0131nca sokaklar bir anda huzur bah\u00e7esine mi d\u00f6n\u00fc\u015fecek, yoksa biz sadece aynay\u0131 m\u0131 k\u0131rm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131z?<\/p>
Bir senaryonun g\u00fcc\u00fc, toplumda kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan duygulardan gelir. Mafya ve intikam temal\u0131 yap\u0131mlar\u0131n izlenmesi, bu yap\u0131mlar\u0131n \u015fiddeti icat etti\u011fi anlam\u0131na gelmez; aksine, toplumdaki adalet aray\u0131\u015f\u0131 ya da g\u00fc\u00e7 elde etme arzusunun birer yans\u0131mas\u0131d\u0131r.<\/p>
Sinema bir sonu\u00e7tur, sebep de\u011fil. E\u011fer bir gen\u00e7 eline silah al\u0131p okul bas\u0131yorsa, burada sorgulanmas\u0131 gereken kurgusal karakterler de\u011fil; o gencin ger\u00e7ek hayatta tutunabilece\u011fi etik de\u011ferlerin neden bu kadar zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>
\u015eiddetin as\u0131l kayna\u011f\u0131n\u0131 ar\u0131yorsak, \u00f6nce e\u011fitim sistemine bakmal\u0131y\u0131z. Sadece akademik ba\u015far\u0131ya odaklanan, \u00e7ocuklar\u0131n ruhsal geli\u015fimini, empati yetene\u011fini ve etik de\u011ferlerini beslemeyen bir sistem, bireyi yaln\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131r.<\/p>
Gen\u00e7ler sorunlar\u0131n\u0131 diyalogla \u00e7\u00f6zmeyi \u00f6\u011frenemediklerinde, kendilerine sunulan en kolay \u201cg\u00fc\u00e7\u201d sembollerine y\u00f6nelirler. E\u011fitim sadece bilgi y\u00fcklemek de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bir vicdan in\u015fas\u0131d\u0131r. Bug\u00fcn ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z sorun, tam olarak bu in\u015fan\u0131n \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f olmas\u0131d\u0131r.<\/p>
Diziler kurgu oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a beyan ederken, ger\u00e7ek hayat\u0131n i\u00e7inden geldi\u011fi iddia edilen g\u00fcnd\u00fcz ku\u015fa\u011f\u0131 programlar\u0131 \u00e7ok daha sinsi bir tehlike bar\u0131nd\u0131r\u0131yor.<\/p>
Her g\u00fcn milyonlarca ki\u015finin g\u00f6z\u00fc \u00f6n\u00fcnde sergilenen aile i\u00e7i ihanetler, \u00e7arp\u0131k ili\u015fkiler ve kavgalar; \u015fiddeti ve yozla\u015fmay\u0131 s\u0131radan hale getiriyor. Kurgusal bir mafya babas\u0131ndan ziyade, kom\u015fusuna veya ailesine \u015fiddet uygulayan ger\u00e7ek fig\u00fcrlerin ekranda me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, toplumsal dokuyu \u00e7ok daha derinden zedeliyor.<\/p>
Bence bu t\u00fcr toplumsal olaylar\u0131n temelinde medya okuryazarl\u0131\u011f\u0131 eksikli\u011fi yat\u0131yor.<\/p>
E\u011fer izleyici, izledi\u011fi \u015feyle aras\u0131na mesafe koyam\u0131yorsa, kurguyu bir rol model olarak g\u00f6rmeye ba\u015flar. Ancak \u00e7\u00f6z\u00fcm sadece bu e\u011fitimi okul s\u0131ralar\u0131na koymakla bitmiyor; daha yap\u0131sal ve daha d\u00fcr\u00fcst hamlelere ihtiya\u00e7 var.<\/p>
Medya okuryazarl\u0131\u011f\u0131 sadece reklamlar\u0131 tan\u0131mak de\u011fildir; bir karakterin neden o \u015fekilde davranmak zorunda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131, yani senaryo matemati\u011fini anlamakt\u0131r.<\/p>
Bug\u00fcn gen\u00e7ler, bir dizideki karakterin g\u00fcc\u00fcn\u00fc; onun iyili\u011fiyle ya da adalet duygusuyla de\u011fil, elindeki silahla ve kesti\u011fi raconla \u00f6zde\u015fle\u015ftiriyor.<\/p>
Okullarda bu ders, sadece bir formalite olmaktan \u00e7\u0131kmal\u0131. Gen\u00e7lere bir senaryonun nas\u0131l yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131, \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n neden yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve ekrandaki \u015fiddetin asl\u0131nda nas\u0131l bir pazarlama arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc anlat\u0131lmal\u0131.<\/p>
Kurgu diziler en az\u0131ndan \u201cbu bir hik\u00e2ye\u201d der. Ancak g\u00fcnd\u00fcz ku\u015fa\u011f\u0131 programlar\u0131, \u201cbu hayat\u0131n kendisi\u201d iddias\u0131yla kaosu evlerin i\u00e7ine ta\u015f\u0131yor.<\/p>
Bu programlardaki etik s\u0131n\u0131rlar\u0131n, dizilerdeki RT\u00dcK kurallar\u0131ndan \u00e7ok daha s\u0131k\u0131 denetlenmesi gerekiyor. Ba\u011f\u0131rman\u0131n, a\u015fa\u011f\u0131laman\u0131n ve mahremiyet ihlalinin reyting u\u011fruna normalle\u015ftirilmesi art\u0131k durdurulmal\u0131.<\/p>
Toplum, kendi yozla\u015fmas\u0131n\u0131 her sabah canl\u0131 yay\u0131nda izleyerek buna al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>
Sinemay\u0131 yasaklamak \u00e7\u00f6z\u00fcm de\u011fil; ancak hik\u00e2ye anlatma bi\u00e7imini de\u011fi\u015ftirmek bir tercih olabilir.<\/p>
\u201cAnti-kahraman\u201d yarat\u0131rken, o karakterin \u015fiddetini y\u00fcceltmek yerine; o \u015fiddetin hayat\u0131n\u0131 nas\u0131l mahvetti\u011fini, onu nas\u0131l yaln\u0131zla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve sonunun ne kadar karanl\u0131k oldu\u011funu g\u00f6steren derinlikli senaryolara ihtiya\u00e7 var.<\/p>
\u015eiddeti bir \u201ccool\u201d olma arac\u0131 de\u011fil, bir trajedi kayna\u011f\u0131 olarak kodlamak, sekt\u00f6r\u00fcn elindeki en b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7t\u00fcr.<\/p>
E\u011fitim sadece matematik ve tarih de\u011fildir.<\/p>
Bir \u00e7ocuk \u00f6fkesini kontrol etmeyi, reddedilmeyi ya da ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla ba\u015fa \u00e7\u0131kmay\u0131 okulda \u00f6\u011frenmiyorsa; bu bo\u015flu\u011fu internetteki ya da dizilerdeki yanl\u0131\u015f fig\u00fcrlerle doldurur.<\/p>
M\u00fcfredata duygusal okuryazarl\u0131k ve \u00e7at\u0131\u015fma \u00e7\u00f6zme becerileri eklenmelidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc konu\u015farak \u00e7\u00f6zemeyen \u00e7ocuk, yumru\u011funa ya da silaha sar\u0131l\u0131r.<\/p>
Bir yap\u0131mc\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum ki, sekt\u00f6r \u00fczerinde bask\u0131 kurmak yerine devlet te\u015fvikiyle daha e\u011fitici ama s\u0131k\u0131c\u0131 olmayan aksiyon i\u015fleri \u00fcretmek \u00e7ok daha do\u011fru bir yakla\u015f\u0131m olur.<\/p>
Burada \u00e7ok ince bir \u00e7izgi var. Bir tarafta ticari ger\u00e7eklik ve seyirci talebi, di\u011fer tarafta ise toplumsal sorumluluk bulunuyor.<\/p>
Sadece \u201ce\u011fitici\u201d olmak i\u00e7in yap\u0131lan i\u015fler \u00e7o\u011fu zaman didaktik ve s\u0131k\u0131c\u0131 olma tuza\u011f\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcyor. Seyirci, parmak sallayarak ders veren yap\u0131mlar\u0131 de\u011fil; duygusuna ortak olaca\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc hik\u00e2yeleri izlemek ister.<\/p>
Ancak bu durum, \u015fiddeti estetize etmekten ba\u015fka yol olmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez.<\/p>
Sorun \u015fiddetin kendisinden \u00e7ok, ona y\u00fcklenen anlamd\u0131r.<\/p>
Bug\u00fcn ekranda \u015fiddet uygulayan karakter cool g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor, l\u00fcks i\u00e7inde ya\u015f\u0131yor ve her sorunu bu yolla \u00e7\u00f6zerek kahramanla\u015f\u0131yor.<\/p>
Oysa aksiyon dolu ama \u015fiddetin bedelini a\u011f\u0131r \u00f6deten hik\u00e2yeler anlat\u0131lmal\u0131. E\u011fer karakter birini vurdu\u011funda hayat\u0131 karar\u0131yorsa, vicdan azab\u0131 \u00e7ekiyorsa ve trajediye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyorsa; gen\u00e7 izleyici i\u00e7in bu hayat bir \u00f6zenti nesnesi olmaktan \u00e7\u0131kar.<\/p>
Devlet te\u015fviklerine \u201c\u015funu anlatmal\u0131y\u0131z\u201d diye bir dayatma yap\u0131l\u0131rsa, ortaya \u00e7\u0131kan i\u015fler samimiyetten uzak olur ve izlenmez.<\/p>
Te\u015fvikler; prod\u00fcksiyon kalitesini art\u0131rmak ve senaryo geli\u015ftirme s\u00fcre\u00e7lerini desteklemek i\u00e7in kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>
Daha derinlikli, karakter analizleri g\u00fc\u00e7l\u00fc, psikolojik altyp\u0131s\u0131 sa\u011flam aksiyon i\u015fleri desteklenirse, seyirci zaten s\u0131\u011f mafya hik\u00e2yelerinden zamanla uzakla\u015facakt\u0131r.<\/p>
Televizyonda dizilere bask\u0131 kurulurken, dijital platformlar ve sosyal medya tamamen kontrols\u00fcz kal\u0131yor.<\/p>
Televizyondaki bir diziyi kald\u0131rmak, o gencin YouTube\u2019da ya da yasa d\u0131\u015f\u0131 platformlarda \u00e7ok daha sert i\u00e7eriklere ula\u015fmas\u0131n\u0131 engellemiyor.<\/p>
\u00c7\u00f6z\u00fcm yasaklamak de\u011fil; rekabet edebilecek daha kaliteli ve daha zeki i\u00e7erikler \u00fcretmektir.<\/p>
Seyirci asl\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir hik\u00e2ye talep eder.<\/p>
E\u011fer ona adaletin ger\u00e7ekten tecelli etti\u011fi, zek\u00e2n\u0131n kaba kuvveti yendi\u011fi, karakter d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fcn ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bir aksiyon sunarsan\u0131z; illa birinin di\u011ferine i\u015fkence etmesine gerek kalmaz.<\/p>
Dizileri yay\u0131ndan kald\u0131rmak, odadaki yang\u0131n\u0131 s\u00f6nd\u00fcrmek yerine sadece perdeyi kapatmaya benzer. Yang\u0131n i\u00e7eride; e\u011fitimde, ailede ve sosyal adalette devam eder.<\/p>
Yasaklamak, sorunu sadece hal\u0131n\u0131n alt\u0131na s\u00fcp\u00fcrmektir.<\/p>
Su\u00e7lamak, sekt\u00f6r\u00fc g\u00fcnah ke\u00e7isi yap\u0131p as\u0131l e\u011fitim ve aile sorunlar\u0131ndan ka\u00e7makt\u0131r.<\/p>
Ger\u00e7ek \u00e7\u00f6z\u00fcm ise; ele\u015ftirel d\u00fc\u015f\u00fcnebilen bir nesil yeti\u015ftirmek ve izleyiciye \u015fiddet d\u0131\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7 sembolleri sunabilmektir. Zek\u00e2, d\u00fcr\u00fcstl\u00fck, teknik beceri ve vicdan\u2026<\/p>
Bir yap\u0131mc\u0131 ve senarist olarak \u00e7ok iyi biliriz ki; seyirci asl\u0131nda aynay\u0131 sever. E\u011fer biz o aynada sadece kaba kuvveti tek \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak g\u00f6sterirsek, toplum da bunu ezberler. Ama ayn\u0131 aksiyonun i\u00e7ine zek\u00e2y\u0131, stratejiyi ve karakterin vicdani \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc yerle\u015ftirirsek, i\u015fte o zaman sanat toplumu yukar\u0131 ta\u015f\u0131maya ba\u015flar.<\/p>
Kaliteli i\u015f, her zaman s\u0131\u011f ve \u015fiddet g\u00fczellemesi yapan i\u015fi zamanla eler.<\/p>
\u00c7\u00fcnk\u00fc mesele ekran de\u011fil; mesele, o ekran\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda nas\u0131l bir toplum b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zd\u0131r.<\/p>
Oyuncu-Yazar: Nuri Can Yeniyol<\/strong><\/p> Nuri can Yeniyol, Istanbul. T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fanan bu \u00fcz\u00fcc\u00fc olaylar hepimizi derinden sars\u0131yor. Bir yap\u0131mc\u0131 ve senarist perspektifiyle bakt\u0131\u011f\u0131mda, yarat\u0131c\u0131 eme\u011fin g\u00fcnah ke\u00e7isi ilan edilmesine kar\u015f\u0131 duyulan rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok iyi anl\u0131yorum. Sanat\u0131n hayat\u0131 m\u0131 taklit etti\u011fi, yoksa hayat\u0131n m\u0131 sanat\u0131 taklit etti\u011fi tart\u0131\u015fmas\u0131 T\u00fcrkiye\u2019de hi\u00e7 bitmedi; ancak toplumsal \u015fiddeti yaln\u0131zca ekrandaki kurguya indirgemek, buzda\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcnmeyen k\u0131sm\u0131n\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1679,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-1678","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundem"],"yoast_head":"\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"